استفاده كرده است . امروزه قسمتى از آن به شكل نسخهء خطى در دانشگاه قرويين فاس پيدا شده كه به چاپ هم رسيده است . سوم : روايت بكّائى ( زياد بن عبد اللّه م . 183 ه . كوفه ) است ، كه در دو نسخهء كامل تدوين شده بود و يكى از آنها مورد اعتماد و استفاده ابن هشام قرار گرفت و سخاوى آن را موثق‌تر از روايت يونس بن بكير شيبانى مىداند . « 1 » و ابن سعد از روايت هارون بن ابى عيسى از روايت بكايى بهره برده است . « 2 » ابن نديم نسخهء ديگرى به روايت نفيلى نام مىبرد . « 3 » 4 . در اينجا مىكوشيم روش ابن هشام را در تهذيب سيرهء ابن اسحاق مورد بررسى قرار دهيم . معلوم است كه وى در ابتدا نسب پيامبر ( ص ) را تا اسماعيل به دنبال هم آورده و « ديگر فرزندان اسماعيل را براى اختصار حذف كرده است » . سپس به سيره پرداخته و بعضى از گفته‌هاى ابن اسحاق را به قصد اختصار حذف نموده : « مانند مواردى كه سخنى از پيامبر ( ص ) مطرح نشده و يا آيه‌اى از قرآن دربارهء آن نازل نشده و در اين كتاب دليل يا تفسير يا شاهدى درباره آن نيامده است . همچنين ، اشعارى كه كسى از شعرا آن را نمىشناخته و امورى كه سخن گفتن دربارهء آنها زشت است و سبب آزرده خاطر شدن برخى از افراد مىشود و مسائلى را كه بكّايى در روايتش بيان نكرده است ، حذف كرده‌ايم و ان شاء اللّه ( متن را ) با روايات ديگرى كه به ما رسيده و درباره آن آگاهى داريم ارائه خواهيم كرد » . « 4 » به منظور بسط بيشتر سخن ، مراجعه به نسخهء خطى ابن اسحاق مفيد است ( گرچه روايت يونس بن بكير است ) . بايد از شعر شروع كرد . روشن است كه ابن هشام اشعار زيادى از سيره را حذف كرده است ( در نسخه خطى ، ( ص 4 و 5 ) قصيده‌هاى ابو طالب در راه شام كه به همراه پيامبر ( ص ) بود . در صفحه 28 و 29 دو قطعه شعر زبير بن عبد المطلب در ساختن كعبه . در صفحه 29 يك قطعه شعر از وليد بن مغيره در ساختن كعبه . در صفحه 73 قصيده‌اى از ورقة بن نوفل كه در آن به بعثت رسول خدا ( ص ) اشاره دارد . در صفحه 40 دو قصيدهء ديگر از ورقة بن نوفل . در صفحه 64 قصايد ابو طالب . قصيدهء طولانى ديگرى در صفحه 291 - 299

--> ( 1 ) . الاعلان ، ص 88 . ( 2 ) . طبقات ، ج 3 ، ص 51 . ( 3 ) . ر . ك : guillaume , opt . cit . pxvii ( 4 ) . سيره ، چاپ و ستنفلد ، ص 4 .